Sonny Luypaert heeft als financieel directeur en adviseur in verschillende binnen- en buitenlandse bedrijven meer dan twintig jaar ervaring op vlak van fraudebestrijding. Ze richtte haar eigen bedrijf op, CORP-D Solutions, een privaat onderzoeksbureau gespecialiseerd in bedrijfsfraude Ze is sinds 2015 ook president van de Belgische afdeling van de Association of Certified Fraud Examiners (ACFE), wereldwijd de grootste antifraude-organisatie, met meer dan 90.000 leden in 160 landen. Ze was ook betrokken bij de herziening in ons land van de wet op detectives, die overigens voortaan private onderzoekers worden genoemd.
Luc Vanheerentals
Alhoewel Sonny Luypaert niet meteen interesse had voor privaat onderzoek naar fraude, had ze al in haar jeugd bewondering voor private speurders. ‘Mijn tante was de eerste vrouwelijke privédetective in Vlaanderen. Toen ik kind was, vertelde ze me fascinerende verhalen over hoe ze, verstopt op de achterbank van een auto met een deken over haar, op een privédomein werd binnengesmokkeld. Ook door een jeugdserie als Merlina in de jaren ‘70 ervoer ik het beroep van detective als mooi en positief.’ Ze haalde masterdiploma’s in Business Administration en Tax, bachelor Boekhouding Bankwezen en nog enkele andere certificaten zoals gerechtelijk expert, Data Privacy Officer, Positief Leiderschap, Whistleblowing IS037002… ‘Ik wou in eerste instantie mijn werk als financieel verantwoordelijke goed doen, groeien in die technische materie, luisteren naar de mensen achter de cijfers en hen positief motiveren om resultaatgericht te werken.’ Aan de slag als jonge boekhouder betrapte ze echter een manager op fraude, die daarmee het bedrijf in financiële moeilijkheden bracht. Met de nodige bewijzen meldde ze dat aan de bedrijfsleiding en werd nadien verhoord door de politie. ‘Ik was dus toen al een klokkenluider en besefte dat ik graag bedrijven wou helpen om zich beter te beschermen tegen fraude, wat mijn huidige core business is.’
Luypaert start haar carrière als boekhoudster bij een Belgisch bedrijf en werkt vervolgens in diverse functies voor Amerikaanse multinationals zoals BCG, Baxter Healthcare, Mastercard, Swift… Bij Accenture (ontstaan uit Andersen Consulting) is ze negen jaren lang actief als CFO en werkt mee aan het opzetten van het European Service Center in Dublin en de IPO/beursgang van Andersen Consulting. In andere bedrijven treedt ze op als adviseur om hen te helpen de frauderisico’s te beperken. ‘De rode draad doorheen al die functies is dat ik steeds geijverd heb om risico’s voor bedrijven te helpen afdekken. Daarbij gebruik ik vaak de COSO-principes als basis, naast de lokale Corporate Governance regels. Ik leerde bedrijfsprocessen analyseren en optimaliseren en kon meerdere fraudecases onderzoeken.’
In 2017 is Luypaert ook betrokken bij de publicatie door werkgeversorganisatie VOKA van een gids over fraudepreventie in bedrijven.
Zwaar onderschat probleem
Momenteel combineert Luypaert haar werk in CORP-D Solutions met het adviseren van bedrijven over hoe interne fraude te voorkomen. Het pure surveillancewerk laat Luypaert liever over aan de expert in het team. ‘Surveillance vereist veel geduld, oplettendheid en energie. Observeren mag niet worden onderschat. Het was niet echt aan mij besteed. Geef mij maar financiële rapportage, waar ik tussen de lijnen de verdachte transacties mag lezen. ‘Follow the money’ als startpunt.’
‘Een privaat onderzoeker moet kritisch, analytisch, onafhankelijk werken en oppassen voor tunnelvisie en belangenvermenging. Tijdens een bezoek als financieel verantwoordelijke vanuit de hoofdzetel aan een dochteronderneming in Egypte, werd ik uitgenodigd door de locale Directeur voor het diner. Hij nam me mee op een dinner cruise op de Nijl. Dat was een fantastische ervaring. Maar toen hij me ook voorstelde om met gans ons gezin naar zijn vakantiehuis in Alexandrië te komen, rook dat te fel naar omkoping. Ik stelde een team samen en startte een fraudeonderzoek. Mijn initiële “verontrusting” werd bevestigd. Inkomsten voor het bedrijf werden gestort op privérekeningen, etc…’
Bedrijfsfraude is een zwaar onderschat probleem waarover in vele bedrijfsmiddens nog steeds een taboe heerst. ‘De leiding moet de toon zetten, zelf integer zijn en een integriteitscultuur uitstralen. Hoe wil je dat werknemers integer zijn als de leidinggevenden zelf kantoormateriaal mee naar huis nemen?’ Een open cultuur om feiten te melden kan gestimuleerd worden met een klokkenluidersprogramma. ‘Het vertrouwen in het systeem staat of valt immers met de opvolging en verwerking van meldingen.’ Voor het klokkenluiden werd de ISO kwaliteitsstandaard 37002 uitgewerkt. ‘Vertrouwen geven aan mensen is heel belangrijk en hen het gevoel geven dat ze deel uitmaken van een grote familie. Daarnaast is er nood aan controlemechanismen en een deontologische code die werknemers ondertekenen.’
Momenteel hebben in ons land ongeveer 730 personen een vergunning van Binnenlandse Zaken om actief te zijn als privaat onderzoeker. Vroeger werden detectives vaak ingeschakeld in het kader van echtscheidingen, maar sinds de hervorming van de wetgeving op dat vlak zijn ze vooral actief in de bedrijfswereld: de verzekeringssector, banken, overheden, bedrijven, de EU, havens… Een opleiding bij Syntra volgen is verplicht om een vergunning te krijgen. Er wordt momenteel aan een nieuw KB gewerkt om de opleidingsvereisten aan te passen en te verduidelijken, voor zowel de all-rounder, bedrijfs- en verzekeringsdetective, en Certified Fraud Examiner.
Luypaert doceert over de nieuwe wet private opsporing (WPO) aan de opleiding voor detectives bij Syntra Midden-Vlaanderen in Asse. Ook Syntra West-Vlaanderen biedt zo’n opleiding aan. Ze hecht ook veel belang aan de opleiding Certified Fraud Examiner die de ACFE wereldwijd organiseert. ‘De cursus telt meer dan 2.000 bladzijden. Jaarlijks moet men bovendien telkens opnieuw de nodige opleidingspunten verzamelen om het certificaat te behouden. In België zijn er ongeveer 180 mensen die het behaald hebben.’ In haar bedrijf CORP-D Solutions werkt ze enkel met freelancers die gecertificeerd zijn en werken volgens de ACFE deontologie.
Net voor het parlement midden vorig jaar werd ontbonden slaagde toenmalig minister van Binnenlandse Zaken Verlinden erin de nieuwe WPO goedgekeurd te krijgen. De vorige wet dateerde uit 1991 en moest dringend aangepast worden aan de nieuwe regels op vlak van privacy en de evolutie van nieuwe technologische middelen en methoden zoals cybercrime, phishing, randsomware, AI… Naar analogie met wat gebeurde in de bewakingssector heeft ook hier de Gegevensbeschermingsautoriteit meer middelen gekregen om controles uit te voeren en kan ze voortaan ook administratieve boetes opleggen.
Samenwerken met justitie
Luypaert betreurt dat er in ons land zo weinig samenwerking is tussen gerecht, politie en privaat onderzoekers. ‘Net als elke burger heeft ook de privaat onderzoeker een meldingsplicht aan het parket als hij of zij inbreuken op het strafrecht ontdekt. In zulke gevallen is de kans echter groot dat het dossier wordt overgenomen door gerecht of politie. Het zou goed zijn mocht de private onderzoeker het vertrouwen krijgen om een deel van het verdere werk samen met Justitie of politie uit te voeren. Het actuele personeelstekort bij deze diensten zou op die manier gecompenseerd kunnen worden door private onderzoekers’, aldus Luypaert, die erop wijst dat deze diensten voor bepaalde taken soms beroep doen op bewakingsfirma’s. ‘Private onderzoekers zouden bijvoorbeeld ook surveillancetaken kunnen overnemen en met hun goede financiële kennis inhoudelijke input geven in bepaalde dossiers.’ Ook de manier waarop de melding gebeurt dient geoptimaliseerd. Private onderzoekers zijn volgens Luypaert ook vragende partij om, mits goed onderbouwd en gecontroleerd, toegang te krijgen tot bepaalde vertrouwelijke data, wat hen veel geld en tijd zou uitsparen. Met haar eigen detectivebureau Corp-D Solutions werkt ze vaak samen met juristen van de opdrachtgever om zo gerichter te kunnen werken en kosten uit te sparen voor de opdrachtgever. Door samen te werken met andere CFE’s in het buitenland kan internationale criminaliteit sneller en efficienter worden aangepakt. Samen fraude en criminaliteit bestrijden met publieke en private krachten gebundeld over de grenzen heen !